Wednesday, February 5, 2020

Khách mời: TS. Trần Việt Hùng — Founder, CEO GotIt!
Read English version here.

“Khởi nghiệp cùng người trong cuộc” — “Bean with Insiders” là dự án chia sẻ những kiến thức THẬT-VÀ-CHẤT nhất cho cộng đồng startup tại Việt Nam, được xây dựng bởi Innovatube.
Mỗi tuần sẽ có một bài viết được hoàn thiện với sự cộng tác của các CEO, Founder, các chuyên gia đang làm việc trong các startup đang phát triển nổi bật tại Việt Nam và trên thế giới! Chính điều này đã tạo nên điểm khác biệt lớn nhất trong những bài viết của chúng tôi — tính thực tế và có thể áp dụng ngay những công cụ đã được sử dụng và kiểm định để phù hợp với thị trường.
Đăng ký nhận bài viết hàng tuần tại đây, bạn nhé!

Tuần trước, chúng tôi đã có một buổi trò chuyện với anh Trần Việt Hùng, sáng lập và điều hành ứng dụng GotIt! tại văn phòng GotIt! tại Hà Nội, tranh thủ thời gian ngắn anh về nước. Dù biết anh xuất phát là dân kĩ sư, nhưng qua những bài báo về anh và GotIt!, tôi vẫn hình dung sẽ gặp một anh Hùng đậm chất business, đầy kinh nghiệm về quản lý, điều hành team và … gọi vốn. GotIt! đã nổi tiếng nhất nhì Việt Nam sau lần gọi được 9 triệu đô la Mỹ, dự định của chúng tôi trước khi đến đây là sẽ viết về các vấn đề đó.
Thế nên tôi rất bất ngờ khi thấy người nói chuyện với mình vẫn là một dân data chính hiệu. Anh nói về GotIt! với niềm say mê nhưng thực tế … với số liệu, rành mạch điểm 1, 2, 3… trong các vấn đề chúng tôi đề cập tới. Đặc biệt trong buổi hôm đó, thay vì nhắc lại chuyện gọi vốn, chúng tôi lại nói nhiều nhất đội ngũ phát triển sản phẩm (product team) của GotIt! và triết lí xây dựng sản phẩm của họ từ khi mới ra mắt:
“Không nhất thiết phải tạo ra một sản phẩm hoàn hảo, mà quan trọng là thực hiện nhanh nhất có thể để đưa tới người sử dụng, thu thập dữ liệu về trải nghiệm người dùng để liên tục cải tiến”
Và cuối cùng, như bạn đã thấy chúng tôi chọn viết về vai trò của đội ngũ làm sản phẩm trong startup với case study từ GotIt!
Ở Việt Nam, khi nhắc tới việc tạo lập một team để startup, người ta thường tìm ngay một business guy (người làm kinh doanh) và một technical guy (lập trình viên) — Bạn có thể xem trên post tuyển dụng Founder của Launch Facebook. Rất ít khi thấy ai đó tìm một product guy (người làm sản phẩm) về làm founder với mình! Bài viết này giới thiệu vai trò và cách thức tổ chức của team Product trong GotIt!. Chúng tôi hi vọng nó sẽ giúp bạn có thêm kinh nghiệm để tổ chức một team hoặc ít nhất tuyển thêm một product guy cho startup của mình!

Phát triển sản phẩm khởi nghiệp — Công việc của những “kiến trúc sư”

Đội ngũ sản phẩm được anh Hùng ví như những “kiến trúc sư” xây dựng nên một ngôi nhà. Các kiến trúc sư phải làm việc trực tiếp với chủ nhà, hiểu rõ nhất chủ nhà muốn gì, để hình thành những bản vẽ và tiến hành xây dựng nên những ngôi nhà “trong mơ”, đáp ứng được nhu cầu và sở thích của họ.
Đội ngũ sản phẩm trong các startup cũng vậy, cần phải “sở hữu” được sản phẩm — chịu trách nhiệm cho quá trình từ lên ý tưởng, thử nghiệm người dùng phát triển, lại thử nghiệm, cho đến chuyển sản phẩm đến tận tay người dùng. Tuy nhiên, không có nghĩa là họ phải kiểm soát hay phải làm mọi thứ. Công việc họ phải chịu trách nhiệm là định nghĩa và hiểu được nhu cầu của khách hàng, xác định tầm nhìn và các yêu cầu công việc cho các bộ phận khác.
GotIt! thực hiện việc tương tác và nghiên cứu người dùng hàng ngày và khảo sát ý kiến hàng tuần, theo dõi và nghiên cứu hành vi của họ thường xuyên, cung cấp thông tin những gì tốt và cần thiện cho đội ngũ Kỹ thuật để điều chỉnh. Trong giai đoạn còn đang “ươm mầm” sản phẩm GotIt!, anh Hùng và đội ngũ founder trước đây đã dành hàng giờ ở những quán cà phê mà đối tượng mục tiêu của mình lui tới và nói chuyện với họ. Ví dụ, một trong những thói quen phổ biến nhất của các bạn trẻ tuổi teen — khách hàng chính của GotIt!, là đăng ảnh để diễn đạt cảm xúc hay miêu tả một thông điệp nào đó. GotIt! đã nắm bắt chính điểm này để xây dựng tính năng cho ứng dụng — chụp ảnh và chia sẻ những vấn đề học tập cần giải đáp, và gửi ngay tức thì tới các chuyên gia.
Bạn có thể tận dụng rất nhiều kênh để tìm hiểu, kể đến như phỏng vấn nhóm tập trung, quan sát chuyên sâu, đăng khảo sát, phỏng vấn người dùng thân thiết, sử dụng những dịch vụ dùng thử và phản hồi như website https://www.usertesting.com/.
Nguồn: usertesting.com

Quy trình làm việc của đội ngũ Sản phẩm

Ở GotIt!, quy trình phát triển sản phẩm được định hình hết sức rõ ràng. Mỗi vòng lặp để phát triển và cập nhật sản phẩm gồm có 10 bước từ khi bắt đầu có ý tưởng đến khi hoàn thành và chuẩn bị cho vòng tiếp theo:
(1) Xác định vấn đề → (2) Tìm kiếm giải pháp → (3) Thiết kế UX/UI → (4) Ước tính thời gian phát triển sản phẩm → (5) Lập trình sản phẩm → (6) Kiểm định chất lượng → (7) Beta → (8) Gửi ứng dụng lên cửa hàng → (9) Ra mắt → (10) Đo lường phản hồi → (1)…
Trong đó, như đã nói ở phần trước, đội ngũ Sản phẩm chỉ phải tập trung xây dựng các bước nền tảng nhất — “linh hồn” của sản phẩm, là (1), (2), (3), và (10). Các bước còn lại chủ yếu là trách nhiệm của đội ngũ Kỹ thuật, sau khi đã nhận được thống kê và yêu cầu từ đội Sản phẩm.
  • bước 1 — xác định vấn đề, đội ngũ sản phẩm cần xác định hướng mục tiêu phát triển sản phẩm. Ở bước này, GotIt! sẽ thiết lập một giả thiết và phát triển sản phẩm để kiểm định giả thiết ấy. Mọi vấn đề đều xuất phát từ thông tin thu thập được, mà không dựa vào những phát kiến ngẫu hứng, với nguồn dữ liệu từ các công cụ phân tích (ví dụ Google Analytics), và thu thập phản hồi của người dùng.
  • Sau khi đã xác định chính xác vấn đề, team sẽ chuyển sang Bước 2: Tìm kiếm giải phápBước 3: Thiết kế UX/UI. Trong quá trình thiết kế, các chỉ số hiệu suất được thiết lập để có thể đo lường hiệu quả của giải pháp, giúp team sản phẩm thu thập ngay dữ liệu chuẩn bị cho các bước tiếp theo. Anh Hùng đưa ra một ví dụ về “chỉ số tin cậy’ (credit) của người đăng để họ có thể đặt câu hỏi miễn phí. Tuy nhiên, chỉ số này lại có thể làm giảm doanh thu của công ty. Để phân tích xem cách làm này có thực sự có ích không, team sản phẩm sẽ phải theo dõi được hai dòng dữ liệu doanh thu và tin cậy trên.
  • Bước 10 trong vòng lặp — Đo lường phản hồi, là thao tác tìm hiểu và nhận ý kiến của người dung mỗi ngày, là tiền đề để tiến hành xác định vấn đề cho các vòng lặp phát triển sản phẩm tiếp theo.
Tuy không thực hiện tất cả các bước trong quy trình, nhưng anh Hùng nhấn mạnh phải đảm bảo đạt được mục tiêu operational excellence — each and every employee can see the flow of value to the customer, and fix that flow before it breaks down (tất cả và từng nhân viên có thể nhìn thấy dòng giá trị đưa tới khách hàng, và chỉnh sửa ngay dòng chảy đó trước cả khi nó gặp vấn đề). Việc mỗi nhân viên nhìn thấy được dòng chảy của tiến trình xây dựng và ra mắt sản phẩm đã giúp GotIt! đạt được triết lý thành công cho mình: liên tục cải tiến sản phẩm nhanh chóng để đưa tới người dùng dựa trên hệ thống dữ liệu nhận được.

Like Fanpage của Innovatube để tìm hiểu thêm những thông tin về khởi nghiệp mỗi ngày!

Tìm kiếm và tuyển dụng đội ngũ sản phẩm phù hợp

Tìm đúng người cho vị trí team sản phẩm là điều tối quan trọng — họ cần hiểu đúng về sản phẩm, hiểu được vai trò “kiến trúc sư” của mình. Sai lầm trong quá trình này có thể dẫn tới thất bại đau đớn và tốn kém cho khởi nghiệp của bạn.
Tuy vậy, đây là việc không hề đơn giản. Một người phù hợp cho vị trí trong team sản phẩm phải hội tụ được rất nhiều phẩm chất, bao gồm:
  • Có ý thức kinh doanh về thị trường và kiến thức gần gũi về các yêu cầu nguyện vọng của khách hàng. Họ là người tìm ra những cơ hội thị trường, tầm quan trọng của những điểm phân biệt bạn với đối thủ, tạo ra những sản phẩm chiến lược thành công, chiến lược về giá, phân tích doanh thu để tìm ra hướng đi tiếp theo cho sản phẩm.
  • Kĩ năng giao tiếp và trình bày xuất sắc: khả năng hiểu được vấn đề và nhu cầu của khách hàng, cũng như giải thích được các yêu cầu phức tạp theo một cách dễ hiểu (về cả trực tiếp và trong văn viết); và có thể điều phối các đội ngũ khác mà không cần tới quyền hạn trực tiếp (team player, matrix management)
  • Để ý cao đến chi tiết: Một product guy cần có khả năng nhìn mọi thông tin thật chi tiết. Những yếu tố về sản phẩm được team sản phẩm diễn tả càng chi tiết, độ chính xác của các yếu tố này khi được đội ngũ kĩ thuật thực hiện càng cao. Đặc biệt, với tính chất operational excellence cần đáp ứng, product guy cần vạch ra được một “dòng chảy” phát triển sản phẩm chi tiết từ các công nghệ, dịch vụ cần tích hợp, mô hình giả lập, mô tả chi tiết đến danh sách tính năng tồn đọng.
  • Hiểu biết về công nghệ: Một product guy không nhất thiết phải có nền tảng về công nghệ, nhưng nhất thiết phải hiểu rõ về điểm lợi và hại của những quyết định đưa ra về công nghệ, và làm việc hiệu quả với các kỹ sư để giải quyết những vấn đề về công nghệ.
v.v.
Ngoài những phẩm chất đó ra, tuỳ thuộc vào tính chất sản phẩm của bạn mà xây dựng nên bộ kĩ năng cần thiết để tìm và tuyển chọn các ứng viên. Tại GotIt!, với tính chất quản lý sản phẩm dựa trên số liệu hàng giờ, hàng ngày, anh Hùng đều tìm kiếm nhân lực cho đôi ngũ sản phẩm là những nhà khoa học dữ liệu xuất sắc, những người khi nhìn vào một biển số liệu có thể rút ra được quy luật có giá trị cho phát triển sản phẩm. Đội ngũ phát triển sản phẩm của GotIt! bao gồm Product Head, nhiều Quản lý sản phẩm (Product Managers) và các nhà thiết kế (UX/UI Designers). Những cái tên xuất chúng trong đội hình này phải kể đến David Chu — Trưởng bộ phận Quản lý và Phát triển sản phẩm của GotIt!. David có bề dày kinh nghiệm làm việc về phát triển sản phẩm và marketing, với thành tích “khủng” xây dựng cộng đồng người dùng từ 0 tới 240 triệu trong vòng 3 năm cho công ty anh đã làm trước đó — OpenFeint.
Một lời khuyên của anh Hùng đối với các bạn trẻ khởi nghiệp là trong giai đoạn đầu, bạn có thể tự nhìn vào dữ liệu và đưa ra kết luận, nhưng để phát triển khởi nghiệp dài lâu, với khối lượng dữ liệu lớn hơn rất nhiều thì nhất định phải phát triển hệ thống đo lường và có những kĩ sư chuyên khai thác dữ liệu.

Trong khi sản phẩm hay dịch vụ vẫn luôn là yếu tố quan trọng, điều cuối cùng sẽ điều hướng đưa startup của bạn tới thành công là những con người có thể phục vụ khách hàng và xây dựng, hoàn thiện sản phẩm tốt nhất. Nếu không hình thành được một team sản phẩm tốt, sản phẩm của bạn cũng giống như một ngôi nhà không có kiến trúc sư, khó có được thiết kế thống nhất và độc đáo, cũng như khó đáp ứng sát nhu cầu của người dùng. Điều này đòi hỏi các startup cần hình thành và phát triển một đội ngũ sản phẩm có trình độ cao, hiểu rõ được vai trò của mình và có một quy trình làm việc song song và hỗ trợ hiệu quả cho đội kỹ thuật.


#bizThinking

Read|Lean|Share to improve your small business efficiency.